Γερμανία: Ο δρόμος προς τη νίκη του AfD και τα συμπεράσματα ενός ιστορικού εκλογικού αποτελέσματος

Οι πρώτες ενδείξεις κάνουν λόγο για σαρωτική νίκη του AfD, αν και παραμένει ασαφές το εάν θα καταφέρει να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση και να γίνει έτσι το πρώτο ακροδεξιό κόμμα που θα κερδίσει την εξουσία σε περιφερειακό ή κοινοβουλευτικό επίπεδο από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Μέχρι αργά το βράδυ, το exit poll του ARD έδινε στο AfD 39 από τις 83 έδρες της Βουλής, ενώ για την πλειοψηφία χρειάζονται 42. Μέχρι την οριστικοποίηση των αποτελεσμάτων, τα σενάρια ήταν πολλά και οδηγούσαν σε διαφορετικής σύνθεσης κυβερνήσεις.

Διαβάστε ακόμη: Ούλριχ Ζίγκμουντ: Ποιος είναι ο ηγέτης του AfD στη Σαξονία – Ο στενός του κύκλος θαύμαζε τον Χίτλερ

Συγκεκριμένα, το AfD διπλασίασε το ποσοστό του στη Σαξονία-Άνχαλτ με 44,5%, έναντι 20,8% το 2021, ενώ το CDU υποχώρησε στο 18,5% από 37,1%. Έτσι, εάν το AfD εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία, θα σχηματίσει για πρώτη φορά περιφερειακή κυβέρνηση στη Γερμανία και ενώ τα υπόλοιπα κόμματα αποκλείουν συνεργασία μαζί του.

Σημειώνεται ότι το AfD προωθεί περιορισμό της μετανάστευσης, αποχώρηση από το ευρώ, αναμόρφωση της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης και πιο παραδοσιακές αξίες στα σχολεία και τα πολιτιστικά ιδρύματα.

Παρακάτω, η έγκυρη γερμανική οικονομικο-πολιτική εφημερίδα, «Handelsblatt», αναλύει το πώς φτάσαμε σε αυτό το αποτέλεσμα και ποια συμπεράσματα μπορούν να αντληθούν…

1. Ψήφος με γνώμονα τις συνθήκες διαβίωσης

Το AfD πέτυχε εκεί που τα άλλα κόμματα, ειδικά το κυβερνών CDU, απέτυχαν: προσφέροντας στους ψηφοφόρους μια υπόσχεση για το μέλλον. Με τον επικεφαλής υποψήφιό του, τον Ούλριχ Ζίγκμουντ, δημιούργησε μια αίσθηση αισιοδοξίας που σάρωσε ακόμη και τους μη πολιτικοποιημένους πολίτες. Το αποτέλεσμα: μια καθαρή νίκη για το AfD με περισσότερο από 40% των ψήφων. Το CDU κατέρρευσε στο 18%. Το SPD έφτασε το 8%, οι Πράσινοι το 9%. Το FDP έμεινε εκτός, ενώ το BSW μπόρεσε να λάβει κάποιες έδρες.

Η προσέλευση των ψηφοφόρων ήταν σημαντικά υψηλότερη από ό,τι στις εκλογές του 2021. Αν και αρχικά παρέμενε ασαφές αν ο Ζίγκμουντ θα γινόταν ο πρώτος πρωθυπουργός του κρατιδίου από το AfD, ο 35χρονος ήταν ο σαφής νικητής της βραδιάς. Αξιοποίησε το συναίσθημα πολλών ψηφοφόρων ότι οι συνθήκες διαβίωσής τους είχαν επιδεινωθεί.

Σύμφωνα με έρευνα της Infratest Dimap, το 58% των ψηφοφόρων φοβόταν ότι δεν θα ήταν σε θέση να διατηρήσει το βιοτικό του επίπεδο. Ταυτόχρονα, το χάρισμα του Ζίγκμουντ μείωσε κάθε ανησυχία που είχαν οι άνθρωποι για το AfD. Η ριζοσπαστική πλατφόρμα του κόμματος έγινε λιγότερο εμφανής πίσω από τον ηγέτη του. «Έχουμε γράψει ιστορία σε αυτή τη χώρα», δήλωσε ο ίδιος.

2. Η «κάτω βόλτα» του CDU και το… δίλλημα

Το CDU του Σβεν Σούλτσε συνειδητοποίησε πολύ αργά ότι οι τεχνοκρατικές πολιτικές του προσεγγίσεις ήταν αναποτελεσματικές στην κινητοποίηση των ψηφοφόρων. Το γεγονός ότι ο πρώην πρωθυπουργός-πρόεδρος Ράινερ Χάζελοφ παραιτήθηκε από τη θέση του τον Ιανουάριο του 2026, σήμαινε ότι ο Σούλτσε ήταν λιγότερο ικανός να αξιοποιήσει την εικόνα της «πατρικής φιγούρας» του σε σχέση με άλλους πρωθυπουργούς κρατιδίων.

Πλέον, το CDU καλείται να κοιτάξει μπροστά. Άλλωστε, σε δύο εβδομάδες υπάρχουν οι εκλογές στο Βερολίνο και το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, και, ακόμη πιο σημαντικό, η εκλογική χρονιά του 2027 με εκλογές στο Ζάαρλαντ, στη συνέχεια στο Σλέσβιχ-Χόλσταϊν και στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, στη Βρέμη και στην Κάτω Σαξονία.

Ωστόσο, τίποτα δεν θα είναι εύκολο, καθώς εάν το AfD δεν καταφέρει να εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία, το CDU στο Μαγδεμβούργο θα αντιμετωπίσει ένα δίλημμα: Εάν θέλει να σχηματίσει κυβέρνηση χωρίς το AfD, πιθανότατα θα χρειαστεί ψήφους από το Αριστερό Κόμμα.

3. Η δυσαρέσκεια στο πρόσωπο του Μερτς

Ο Καγκελάριος έκανε ελάχιστες εμφανίσεις κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας στη Σαξονία-Άνχαλτ. Οι Πράσινοι χλεύασαν τον Μερτς, λέγοντας ότι διεξήγαγε μια «εκστρατεία χωρίς ψηφοφόρους». Ο Μερτς είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλής στην περιοχή. Μόνο το 9% των ψηφοφόρων εξέφρασε την έγκριση των πολιτικών του. Οι εκλογές στο κρατίδιο ήταν επομένως ουσιαστικά ένα δημοψήφισμα για την ομοσπονδιακή κυβέρνηση – κάτι που εμπόδισε σημαντικά την εκστρατεία του CDU.

Σύμφωνα με το ινστιτούτο δημοσκοπήσεων Civey, το 76% των ερωτηθέντων ανέμενε ότι μια ισχυρή εμφάνιση του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ θα άλλαζε αισθητά την ομοσπονδιακή πολιτική. Περίπου οι μισοί από τους ερωτηθέντες εξέφρασαν λιγότερη ικανοποίηση με τον τρέχοντα συνασπισμό CDU/CSU-SPD. Σε δημοσκόπηση του ARD, το 59% των ψηφοφόρων θεώρησε ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση χρειαζόταν ένα… ξυπνητήρι. Μάλιστα, οι πολίτες εξέφραζαν ανοιχτά την αντίθεσή τους κατά των προγραμματισμένων μεταρρυθμίσεων στα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης και συντάξεων.

4. Πώς η επιτυχία του AfD ασκεί πίεση στο Βερολίνο

Πλέον, ένα πράγμα είναι ξεκάθαρο: Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση βρίσκεται υπό ακόμη μεγαλύτερη πίεση. Αφενός, ο συνασπισμός πρέπει να καταλήξει σε συμβιβασμούς για να σημειώσει πρόοδο στις οικονομικές μεταρρυθμίσεις και την πολιτική για τη μετανάστευση. Αφετέρου, το CDU/CSU και το SPD είναι πιθανό να κινηθούν διαφορετικά. Αυτό θα μπορούσε να θέσει τον συνασπισμό σε δύσκολη θέση. «Ο συνασπισμός CDU/CSU-SPD μπορεί να αντέξει όλο και λιγότερο την πολιτική αποτυχία, αλλά η αυξανόμενη πίεση ειδικότερα θα μπορούσε να κάνει τη συλλογική διακυβέρνηση πιο δύσκολη», δήλωσε ο πολιτικός αναλυτής, Όλιβερ Λέμπκε, με έδρα το Μπόχουμ.

Για τον επικεφαλής υποψήφιο του AfD, Ζίγκμουντ, το ζήτημα είναι σαφές: «Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι η αρχή μιας πολιτικής αλλαγής σε όλη τη Γερμανία». Οι εκλογές έχουν σκοπό να σηματοδοτήσουν το πρώτο βήμα για το AfD στην πορεία προς την πολιτική εξουσία σε ομοσπονδιακό επίπεδο.

5. Ο Ζίγκμουντ στα όρια λατρείας ενός… ποπ-σταρ

Το AfD διεξήγαγε μια προεκλογική εκστρατεία με επίκεντρο την προσωπικότητα και το συναίσθημα. Ο επικεφαλής υποψήφιος Ζίγκμουντ έγινε δεκτός σαν άλλος… ποπ-σταρ σε πολλά μέρη. Με συνθήματα όπως «Όλα είναι δυνατά» και «Ας πάρουμε πίσω τη χώρα μας», το AfD παρουσίασε την πολιτική του ως «ανάκτηση»» ενός υποτιθέμενα χαμένου έθνους. Η «ανάκτηση» βέβαια υπονοεί επίσης την επιστροφή σε πιο παραδοσιακές έννοιες της κοινωνίας, της ταυτότητας και της πολιτικής τάξης.

6. Τα εσωκομματικά προβλήματα του SPD

Το SPD αναπνέει με… ανακούφιση το βράδυ της Κυριακής. Κάποια στιγμή, οι Σοσιαλδημοκράτες έπρεπε να υπολογίσουν την πιθανότητα να μην καταφέρουν να ξεπεράσουν το όριο του 5% και να μείνουν ακόμη και εκτός κοινοβουλίου ενός κρατιδίου για πρώτη φορά από την ίδρυση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας.

Το SPD δεν ενίσχυσε το αποτέλεσμά του μέσω της δικής του δύναμης. Αντίθετα, οι τακτικοί ψηφοφόροι πιθανότατα έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ψήφο υπέρ του κόμματος. Όσο περισσότερα μικρά κόμματα εισέρχονται στο κρατικό κοινοβούλιο, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα το AfD να μην καταφέρει να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία.

Το αποτέλεσμα αυτό προσφέρει στους συμπροέδρους Μπέρμπελ Μπας και Λαρς Κλίνγκμπαϊλ μόνο μια σύντομη «ανάπαυλα», καθώς η ήττα διαφαίνεται στο Βερολίνο στις 20 Σεπτεμβρίου. Εν τω μεταξύ, στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, όπου διεξάγονται επίσης εκλογές την ίδια ημέρα, η πρωθυπουργός Μανουέλα Σβέσιγκ (SPD) μοιράζει να κάνει τη «ρελάνς» και να παραμένει στο θώκο της. Ωστόσο, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο πρόβλημα για τους Μπας και Κλίνγκμπαϊλ: μια νίκη θα καθιστούσε την Σβέσιγκ ως την απόλυτη κυρίαρχη προσωπικότητα στο SPD.

7. Η εκστρατεία… επιβίωσης για τους Πράσινους

Δύσκολες στιγμές αντιμετωπίζουν οι Πράσινοι στα ανατολικά γερμανικά κρατίδια. Το 2024, καταψηφίστηκαν από τα κοινοβούλια των κρατιδίων στη Θουριγγία και το Βρανδεμβούργο, και πριν από λίγους μήνες έλαβαν ποσοστό 3% στη Σαξονία-Άνχαλτ. Κατά συνέπεια, έχουν επενδύσει σημαντικά στην προεκλογική εκστρατεία τις τελευταίες εβδομάδες. Ψάχνοντας ψηφοφόρους ακόμη και από πόρτα σε πόρτα, ο συν-αρχηγός του κόμματος Φέλιξ Μπανάσακ έχει απωλέσει σχεδόν κάθε πιθανότητα να ανεβάσει τα ποσοστά.

Τον τελευταίο καιρό, ο πρωταρχικός στόχος του κόμματος ήταν αντλήσει ψηφοφόρους από άλλες δεξαμενές ή τους αναποφάσιστους που ενδεχομένως να προτιμούσαν το Αριστερό Κόμμα. Προσπάθησε επίσης να «συσπειρώσει» τους αντιπάλους του AfD.

Αυτό αρχικά φαίνεται ότι «έπιασε», καθώς σύμφωνα με τις αρχικές προβλέψεις, οι Πράσινοι όχι μόνο θα εκπροσωπηθούν ξανά στο κοινοβούλιο του Μαγδεμβούργου, αλλά μπορεί να έχουν επιτύχει το καλύτερο αποτέλεσμά τους στην ιστορία της Σαξονίας-Άνχαλτ.

Ωστόσο, το κόμμα παραμένει εξαρτημένο από βραχυπρόθεσμες «λύσεις» και απαιτείται μια «στροφή» στη στρατηγική του για τη διατήρηση των πρόσκαιρων ψηφοφόρων.