Τι προβλέπει η συμφωνία ΗΠΑ και Δανίας για τη Γροιλανδία – Οι νέες ισορροπίες και οι σπάνιες γαίες

Η σημασία της συμφωνίας είναι μεγάλη καθώς όχι μόνο δημιουργεί νέες ισορροπίες στην Αρκτική, αλλά ενδεχομένως ανοίγει την πόρτα για αμερικανική πρόσβαση στα 36 εκατομμύρια τόνους σπάνιων γαιών που φέρεται να κρύβει η Γροιλανδία.

Γιατί πολύ απλά όποιος ενισχύσει την παρουσία του εκεί αποκτά πλεονέκτημα πολύ πέρα από τα όρια του ίδιου του νησιού, καθώς βρίσκεται πάνω σε κρίσιμες στρατιωτικές και θαλάσσιες διαδρομές ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη.

Η συμφωνία προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αναπτύξουν σημαντική στρατιωτική παρουσία στο νησί της Αρκτικής, ενώ παράλληλα θα απαγορεύεται σε αντιπάλους των ΗΠΑ να δημιουργήσουν εκεί δικές τους βάσεις.

Μεταξύ των συμφωνηθέντων όρων περιλαμβάνεται διάταξη σύμφωνα με την οποία η συμφωνία δεν θα λήξει ακόμη και αν η Γροιλανδία καταστεί ανεξάρτητο κράτος στο μέλλον.

Η Ουάσιγκτον μπορεί να εξασφάλισε μόνιμη στρατιωτική πρόσβαση και περιορισμούς στη δραστηριότητα των ανταγωνιστών της, ωστόσο η συμφωνία υπολείπεται σημαντικά της δηλωμένης φιλοδοξίας του Τραμπ να θέσει το νησί της Αρκτικής υπό τον έλεγχο των ΗΠΑ.

Αμερικανός αξιωματούχος πρόσθεσε ότι, βάσει της συμφωνίας, οι ΗΠΑ διαθέτουν το μονομερές δικαίωμα κατασκευής πρόσθετων στρατιωτικών εγκαταστάσεων, χωρίς να απαιτείται έγκριση από τη Γροιλανδία ή τη Δανία. Η συμφωνία περιλαμβάνει «δικαιώματα μόνιμης πρόσβασης, εγκατάστασης βάσεων και υπερπτήσεων», δήλωσε ο αξιωματούχος.

Επιπλέον, απαγορεύει σε χώρες εκτός ΝΑΤΟ την κατασκευή βάσεων στη Γροιλανδία και «απαγορεύει σε αντιπάλους να πραγματοποιούν επενδύσεις στη Γροιλανδία που θα μπορούσαν να απειλήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ διευκρίνισε ακολούθως ότι «αυτή η συμφωνία διασφαλίζει πως η Κίνα και η Ρωσία δεν μπορούν να διαθέτουν βάση στη Γροιλανδία, ότι δεν μπορούν να στείλουν στρατεύματα εκεί και ότι υφίστανται οι απαραίτητοι μηχανισμοί για την αποτροπή οποιασδήποτε επένδυσης σε ευαίσθητους τομείς».

Η συμφωνία του 1951

Δεδομένου ότι δεν έχει δημοσιοποιηθεί το επίσημο κείμενο, δεν είναι σαφές πώς ακριβώς διαφέρει η συμφωνία από εκείνη του 1951 με τη Δανία, βάσει της οποίας οι ΗΠΑ μπορούν να αποστέλλουν στη Γροιλανδία όσα στρατεύματα επιθυμούν.

Οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη περισσότερα από 100 άτομα στρατιωτικού προσωπικού μόνιμα εγκατεστημένα στη βάση τους στο Πιτουφίκ, στο βορειοδυτικό άκρο της περιοχής.

Ο Τραμπ προσπαθούσε επί μήνες να αγοράσει ή να προσαρτήσει το πλούσιο σε ορυκτά δανέζικο έδαφος, υποστηρίζοντας ότι είναι ευάλωτο απέναντι σε αντιπάλους, όπως η Ρωσία και η Κίνα. Μάλιστα, απείλησε με στρατιωτική δράση στη Γροιλανδία, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από τους Δανούς και άλλες χώρες του ΝΑΤΟ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος δηλώνει ότι η Γροιλανδία είναι απαραίτητη για το σχέδιό του να κατασκευάσει ένα αμυντικό σύστημα τύπου «Χρυσός Θόλος» (Golden Dome), το οποίο προορίζεται για την προστασία των ΗΠΑ από πυραυλικές επιθέσεις της Ρωσίας και της Κίνας, και ότι οι ευρωπαίοι σύμμαχοι θα μπορούσαν να συνεργαστούν σε αυτό το εγχείρημα.

Οι βλέψεις Ρωσίας και Κίνας

H συμφωνία δεν αλλάζει το γεγονός ότι η Μόσχα παραμένει ο στρατιωτικά ισχυρότερος παίκτης της Αρκτικής. Διαθέτει τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στον Αρκτικό Ωκεανό, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια, λιμάνια, συστήματα αεράμυνας και έναν μεγάλο στόλο παγοθραυστικών.

Και είναι έτοιμη να αναλάβει δράση. Σύμφωνα με το Reuters, δυνάμεις του ΝΑΤΟ παρενέβησαν την άνοιξη σε ρωσική επιχείρηση κοντά στο Σβάλμπαρντ, όπου ειδικές μονάδες υποθαλάσσιου πολέμου φέρονται να προσομοίωναν σαμποτάζ κατά κρίσιμων καλωδίων επικοινωνιών.

Η Κίνα κινείται επιλέγει μια διαφορετική οδό. Με δεδομένο ότι δεν έχει την γεωγραφική υπεροχή της Ρωσίας, αξιοποιεί τα κεφάλαια που διαθέτει και κάνει μακροπρόθεσμα σχέδια.

Το Πεκίνο έχει εντάξει εδώ και χρόνια την περιοχή στη στρατηγική του «Πολικού Δρόμου του Μεταξιού», βλέποντας στο λιώσιμο των πάγων μικρότερες εμπορικές διαδρομές μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, αλλά και πρόσβαση σε ενεργειακούς και μεταλλευτικούς πόρους.

Η σημασία των σπάνιων γαιών

Επιπλέον το νησί διαθέτει τεράστια – και σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτα – αποθέματα ορυκτών σπανίων γαιών, πολλά από τα οποία είναι κρίσιμης σημασίας για τεχνολογίες που περιλαμβάνουν τα κινητά τηλέφωνα και τα ηλεκτρικά οχήματα.

Έρευνες έχουν δείξει ότι υπάρχουν περίπου 25 «κρίσιμα» στοιχεία και σπάνιες γαίες, τα οποία θα μπορούσαν να δώσουν μια εναλλακτική στην απόλυτη κυριαρχία της Κίνας σε αυτό τον κλάδο.

Ωστόσο η εξόρυξη τους δεν είναι εύκολη υπόθεση. Παρότι η Γροιλανδία διαθέτει πάνω από 1.100 αναγνωρισμένα ορυχεία, μόνο δύο από αυτά είναι ενεργά και μόλις οκτώ διαθέτουν άδειες εξόρυξης σε ισχύ, καθώς ο πάγος και οι ακραίες καιρικές συνθήκες εκτοξεύουν το κόστος εξόρυξης σε δυσθεώρητα ύψη.

Ειδικοί υποστηρίζουν ότι η εξόρυξη των ορυκτών της Γροιλανδίας θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη και δαπανηρή, καθώς πολλά από τα ορυκτά κοιτάσματα του νησιού βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, όπου υπάρχει πολικός πάγος μεγάλου πάχους και επικρατεί σκοτάδι το μεγαλύτερο μέρος του έτους.

Σε κάθε περίπτωση ο χρόνος θα αναδείξει όλες τις πτυχές της συμφωνίας ΗΠΑ και Δανίας και ποιες θα γίνουν πράξη ή θα παραμείνουν στα χαρτιά.