Πώς το να μασάμε περισσότερο το φαγητό βοηθάει τον εγκέφαλο – και όχι μόνο το στομάχι

Το μάσημα της τροφής θεωρείται συνήθως ένα απλό, σχεδόν μηχανικό στάδιο πριν από την κατάποση. Ωστόσο, ολοένα περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι ο ρόλος του είναι πολύ ευρύτερος: δεν αφορά μόνο την πέψη, αλλά πιθανώς και την εγκεφαλική λειτουργία, τη μνήμη, την προσοχή και τη διαχείριση του στρες.

Η βασική λειτουργία της μάσησης είναι να διασπά την τροφή σε μικρότερα κομμάτια και να την αναμειγνύει με σάλιο, ώστε να μπορεί να καταποθεί και να υποστεί ευκολότερα πέψη. Η αυξημένη παραγωγή σάλιου ενεργοποιεί ένζυμα όπως η αμυλάση, ενώ προετοιμάζει το έντερο και το πάγκρεας για την επεξεργασία της τροφής.

Όσο καλύτερα τεμαχίζεται η τροφή, τόσο μεγαλύτερη επιφάνεια εκτίθεται στα πεπτικά υγρά, γεγονός που μπορεί να βελτιώσει την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών και να μειώσει ενοχλήσεις όπως φούσκωμα ή δυσκοιλιότητα.

Μελέτες έχουν δείξει, επίσης, ότι το πιο παρατεταμένο μάσημα μπορεί να ενισχύει το αίσθημα κορεσμού, αναφέρει το BBC News. Σε σχετικά πειράματα, όσοι μασούσαν περισσότερες φορές απορροφούσαν καλύτερα ορισμένα θρεπτικά συστατικά και ένιωθαν χορτάτοι για περισσότερο χρόνο. Αυτό συνδέεται με τις ορμονικές αποκρίσεις του οργανισμού: χρειάζονται περίπου 20 λεπτά για να φτάσουν στον εγκέφαλο τα σήματα ότι έχουμε χορτάσει. Έτσι, το αργό φαγητό δίνει στον οργανισμό τον χρόνο να ρυθμίσει καλύτερα την όρεξη.

Η σχέση της μάσησης με τον εγκέφαλο

Πέρα από τη διατροφή και την πέψη, οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον πιο συστηματικά τη σχέση ανάμεσα στη μάσηση και την υγεία του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στην τρίτη ηλικία. Υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον αποκαλούμενο «άξονα δαγκώματος-εγκεφάλου», δηλαδή την πιθανή σύνδεση της μασητικής ικανότητας με τη γνωστική λειτουργία. Η απώλεια δοντιών, για παράδειγμα, έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο άνοιας και νόσου Αλτσχάιμερ.

Παρόμοια επηρεάζεται και η μνήμη. Σε έρευνα με περισσότερους από 28.500 ανθρώπους άνω των 50 ετών σε 14 ευρωπαϊκές χώρες, όσοι είχαν καλή ικανότητα μάσησης ή δεν φορούσαν τεχνητές οδοντοστοιχίες είχαν καλύτερες επιδόσεις σε γνωστικά τεστ. Θυμούνταν περισσότερες λέξεις, είχαν καλύτερη λεκτική ευχέρεια και καλύτερες αριθμητικές δεξιότητες σε σχέση με όσους αντιμετώπιζαν προβλήματα μάσησης.

Άλλη μελέτη, σε 273 υγιείς ανθρώπους ηλικίας 55 έως 80 ετών, έδειξε ότι όσοι διατηρούσαν περισσότερα φυσικά δόντια είχαν καλύτερη σημασιολογική μνήμη (που σχετίζεται με γνώσεις και γεγονότα) καθώς και καλύτερη μακροπρόθεσμη μνήμη.

Οι μηχανισμοί δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι το σύστημα της μάσησης συνδέεται μέσω νευρικών κυκλωμάτων με τον ιππόκαμπο, την περιοχή του εγκεφάλου που παίζει κρίσιμο ρόλο στη δημιουργία νέων αναμνήσεων και πλήττεται νωρίς στη νόσο Αλτσχάιμερ. Άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι το μάσημα, ειδικά πιο σκληρών τροφών, αυξάνει τη ροή αίματος στον εγκέφαλο.

«Η θεωρία είναι ότι η μάσηση λειτουργεί σαν αντλία, στέλνοντας αίμα προς τον εγκέφαλο», εξηγεί ο καθηγητής Mats Trulsson του Ινστιτούτου Καρολίνσκα στη Σουηδία. Αυτό διατηρεί τον εγκέφαλο σε εγρήγορση και σε καλή λειτουργία, λέει.

Η ερευνητική του ομάδα εξετάζει τώρα αν η αποκατάσταση της οδοντοστοιχίας μπορεί να επηρεάσει και την εγκεφαλική λειτουργία. Σε μελέτη που βρίσκεται σε εξέλιξη, ασθενείς με ελλείποντα δόντια λαμβάνουν εμφυτεύματα και παρακολουθούνται πριν και μετά την επέμβαση, ακόμη και με μαγνητικές τομογραφίες, ώστε να φανεί αν η βελτίωση της μάσησης μπορεί να έχει μετρήσιμο αντίκτυπο στον εγκέφαλο.

Περισσότερη συγκέντρωση

Το μάσημα φαίνεται να επηρεάζει και την συγκέντρωση. Μετα-ανάλυση 21 μελετών κατέγραψε μικρή αλλά στατιστικά σημαντική βελτίωση στην προσοχή ανθρώπων που μασούσαν τσίχλα κατά τη διάρκεια απαιτητικών νοητικών δοκιμασιών. Άλλη μελέτη, σε 80 συμμετέχοντες, έδειξε αύξηση της εγρήγορσης κατά 10%, ενώ σε πείραμα με νεαρούς ενήλικες που εκτελούσαν ταυτόχρονα τέσσερις εργασίες σε υπολογιστή, όσοι μασούσαν τσίχλα είχαν σχεδόν 20% υψηλότερη εγρήγορση.

Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη ακριβώς πώς προκύπτει αυτή η επίδραση. Φαίνεται πάντως ότι είναι βραχυπρόθεσμη και πιθανότατα δεν διαρκεί περισσότερο από 15 έως 20 λεπτά.

Μείωση του στρες

Η μάσηση μπορεί επίσης να λειτουργεί ως φυσικός μηχανισμός εκτόνωσης. Σε μελέτη με 100 φοιτήτριες νοσηλευτικής στην Τουρκία, όσες μασούσαν τσίχλα για τουλάχιστον 30 λεπτά την ημέρα πριν από εξετάσεις ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα στρες, άγχους και κατάθλιψης. Αντίστοιχα, σε μελέτες στην Κορέα και την Τουρκία, το μάσημα τσίχλας βοήθησε γυναίκες και παιδιά να αντιμετωπίσουν καλύτερα το προεγχειρητικό ή ιατρικό άγχος.

Τα δεδομένα, πάντως, δεν είναι ενιαία. Ορισμένες μελέτες δεν βρήκαν ουσιαστική επίδραση της τσίχλας στο άγχος, ενώ ειδικοί τονίζουν ότι χρειάζονται πιο συστηματικές έρευνες. Αυτό που φαίνεται πιο βέβαιο είναι ότι το μάσημα, ως μέρος της απόλαυσης του φαγητού, ενισχύει την αισθητηριακή εμπειρία: απελευθερώνει γεύσεις, αρώματα και υφές, κάνοντας το φαγητό πιο ευχάριστο.

Οι ειδικοί, ωστόσο, δεν προτείνουν υπερβολές ούτε κάποιον «μαγικό» αριθμό φορών που πρέπει να μασάμε κάθε μπουκιά. Η πρακτική συμβουλή είναι απλή: να μασάμε κανονικά, πιο αργά και συνειδητά, μέχρι η τροφή να είναι έτοιμη για κατάποση – και, κυρίως, να απολαμβάνουμε το φαγητό.