Όσα περιλαμβάνει η συμφωνία που μπορεί να τερματίσει… ή και όχι τη σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν

«Είτε θα έχουμε μια καλή συμφωνία, είτε θα πρέπει να το αντιμετωπίσουμε με άλλο τρόπο», δήλωσε ο ίδιος κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στην Ινδία τη Δευτέρα. Ωστόσο, το τι περιλαμβάνει αυτό το υπόμνημα παραμένει ασαφές.

Όπως αναφέρει το CNNi σε ανάλυσή του, η κεντρική αρχή αυτής της προσέγγισης είναι ότι το υπόμνημα, μόλις υπογραφεί, θα βάλει ένα τέλος στις εχθροπραξίες, κάτι που θα ήταν ευπρόσδεκτο νέο και για τις δύο πλευρές, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να αντιμετωπίζει ενδιάμεσες εκλογές αργότερα φέτος εν μέσω απότομα υψηλότερων τιμών βενζίνης και της οικονομίας του Ιράν σε κρίση.

Η συμφωνία θα οδηγήσει στη σταδιακή επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και θα ξεκινήσει μια διαδικασία 60 ημερών για την αντιμετώπιση άλλων ζητημάτων, με κυριότερο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Ο Ρούμπιο είπε ότι υπάρχει «…κάτι αρκετά σοβαρό στο τραπέζι» όσον αφορά το άνοιγμα των Στενών και την είσοδο του Ιράν σε «πραγματικά σημαντικές χρονικά περιορισμένες διαπραγματεύσεις για πυρηνικά ζητήματα».

Ένας ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης δήλωσε στο CNNi την Κυριακή ότι η αυτή η συμφωνία – πλαίσιο δίνει στις δύο πλευρές «60 ημέρες για να οριστικοποιήσουν τα τελικά σημεία της συμφωνίας».

Σύμφωνα με τον αξιωματούχο, η πιθανή συμφωνία θα διασφάλιζε ότι το Ιράν δεν θα μπορεί ποτέ να κατέχει πυρηνικά όπλα και θα το δεσμεύει να εγκαταλείψει το ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού, το οποίο ο πρόεδρος συχνά αποκαλεί «πυρηνική σκόνη». Ο τρόπος με τον οποίο θα διατεθεί το απόθεμα θα αποτελέσει μέρος της επόμενης φάσης των διαπραγματεύσεων.

Ωστόσο, Ιρανοί αξιωματούχοι και κρατικά ΜΜΕ έχουν προσφέρει διαφορετικές ερμηνείες: «Έχουμε καταλήξει σε συνεννόηση για ένα μεγάλο μέρος των υπό συζήτηση θεμάτων. Αλλά το να πούμε αυτό σημαίνει ότι πρόκειται να υπογραφεί μια συμφωνία, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί κάτι τέτοιο», δήλωσε τη Δευτέρα ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκάεϊ.

Και αφού είπε ότι η συμφωνία «είχε αποτελέσει σε μεγάλο βαθμό αντικείμενο διαπραγματεύσεων», ο Τραμπ δήλωσε την Κυριακή ότι οι ΗΠΑ δεν θα βιαστούν να καταλήξουν σε συμφωνία. «Αν κάνω μια συμφωνία με το Ιράν, θα είναι μια καλή και σωστή, όχι σαν αυτή που έκανε ο Ομπάμα», δήλωσε ο Τραμπ σε ανάρτησή στο Truth Social την Κυριακή, λέγοντας ότι η συμφωνία έδωσε στο Ιράν «έναν σαφή και ανοιχτό δρόμο προς ένα πυρηνικό όπλο».

Αυτά είναι τα βασικά ζητήματα που διακυβεύονται:

Τα Στενά του Ορμούζ

Ο Τραμπ έγραψε σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αργά το Σάββατο ότι η κρίσιμη πλωτή οδός, τα Στενά του Ορμούζ, θα ανοίξουν ξανά βάσει του μνημονίου. Ωστόσο, πολλά ιρανικά ΜΜΕ, μερικά από τα οποία πρόσκεινται στο σκληροπυρηνικό Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), ανέφεραν την Κυριακή ότι τα Στενά θα παραμείνουν υπό ιρανική επιτήρηση. Σε διάστημα 30 ημερών, το Ιράν θα επιτρέψει την επιστροφή της ναυτιλίας στα προπολεμικά επίπεδα.

Η Τεχεράνη έχει αλλάξει ελαφρώς τον τόνο της σχετικά με την είσπραξη διοδίων από πλοία που διέρχονται από τα Στενά. «Δεν επιδιώκουμε να εισπράττουμε διόδια – παρέχονται υπηρεσίες, υπηρεσίες πλοήγησης, καθώς και τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος των Στενών του Ορμούζ», δήλωσε ο Μπαγκάεϊ.

Στην πραγματικότητα, το Ιράν φαίνεται να σηματοδοτεί ότι ενώ μπορεί να επιτρέψει την επιστροφή της εμπορικής κυκλοφορίας στους όγκους πριν από τον πόλεμο, εξακολουθεί να σκοπεύει να διατηρήσει μεγαλύτερο βαθμό ελέγχου στη διέλευση μέσω των Στενών από ό,τι υπήρχε πριν από τη σύγκρουση.

«Το στενό είναι ήδη ανοιχτό, αλλά πρέπει να υπάρξει συντονισμός με τις αρμόδιες ιρανικές αρχές για να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση», δήλωσε μια ιρανική πηγή που μίλησε στο CNN την Κυριακή.

Το Ιράν απαιτεί την ταυτόχρονη άρση του αποκλεισμού των ΗΠΑ στα λιμάνια του, αλλά σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Κυριακή, ο Τραμπ δήλωσε: «Ο αποκλεισμός θα παραμείνει σε πλήρη ισχύ μέχρι να επιτευχθεί, να επικυρωθεί και να υπογραφεί η συμφωνία», αναφερόμενος προφανώς σε μια τελική συμφωνία και όχι στο μνημόνιο.

Το Ιράν έχει επιμείνει ότι η διαχείριση των Στενών δεν έχει καμία σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά θα συντονίζεται με το Ομάν, για την ανάπτυξη «ενός μηχανισμού που θα διασφαλίζει την ασφαλή διέλευση των πλοίων», όπως το έθεσε ο Μπαγκάεϊ τη Δευτέρα.

Τα αποθέματα ουρανίου και ο εμπλουτισμός

Μια πιθανή συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν περιλαμβάνει δέσμευση της Τεχεράνης να μην επιδιώξει την κατασκευή πυρηνικών όπλων, ανέφερε το CNNi την Κυριακή. Το Ιράν θα δεσμευτεί επίσης να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την εγκατάλειψη του αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού και να διακόψει κάθε νέο εμπλουτισμό, σύμφωνα με ένα άτομο που γνωρίζει το θέμα.

Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επιμείνει ότι οι διαπραγματεύσεις για το ουράνιο μπορούν να ξεκινήσουν μόνο όταν συμφωνηθεί μνημόνιο που θα τερματίζει τον πόλεμο. Το ουράνιο είναι ένα βασικό πυρηνικό καύσιμο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας εάν εμπλουτιστεί σε υψηλά επίπεδα.

Το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars ανέφερε την Κυριακή ότι «το Ιράν δεν έχει αναλάβει καμία δέσμευση σε αυτή τη συμφωνία σχετικά με την παράδοση πυρηνικών αποθεμάτων, την απομάκρυνση εξοπλισμού, το κλείσιμο εγκαταστάσεων ή ακόμη και τη δέσμευση να μην κατασκευάσει πυρηνική βόμβα».

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα επιμείνει ότι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο το Ιράν θα πρέπει να παραδώσει τα περισσότερα από 400 κιλά (900 λίβρες) ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που έχει στην κατοχή του. Μεγάλο μέρος αυτού πιστεύεται ότι έχει θαφτεί μετά τις αμερικανικές επιδρομές πέρυσι.

Το αρχικό μνημόνιο δεν αναμένεται να καλύπτει λεπτομερώς τον εμπλουτισμό και η εύρεση ενός τρόπου «γεφύρωσης» των διαφορών των δύο πλευρών θα είναι μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις μιας συνολικής συμφωνίας.

Ο Τραμπ έχει επικαλεστεί το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ως βασικό λόγο για την επίθεση και προηγουμένως είχε δηλώσει ότι η αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου για 20 χρόνια θα ήταν αποδεκτή.

Τα «παγωμένα» περιουσιακά στοιχεία

Με την οικονομία του να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα, το Ιράν απαιτεί την άμεση αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων σε περιουσιακά στοιχεία που τηρούνται σε τράπεζες στο εξωτερικό. «Από την αρχή κιόλας αυτής της διαδικασίας, πρέπει να διευκρινιστεί η κατάσταση της αποδέσμευσης των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων», δήλωσε ο Μπαγκάεϊ το Σάββατο.

Επικαλούμενο μια «ενημερωμένη πηγή», το Tasnim δήλωσε την Κυριακή ότι «χωρίς την αποδέσμευση ενός συγκεκριμένου μέρους των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν σε αυτό το πρώτο κιόλας βήμα – μαζί με έναν σαφή μηχανισμό για την εγγυημένη, συνεχή αποδέσμευση όλων των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων – δεν θα υπάρξει συμφωνία».

Ωστόσο, ένας ανώτερος αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης δήλωσε στο CNNi την Κυριακή ότι η αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων θα πραγματοποιηθεί μόνο όταν ανοίξουν ξανά τα Στενά του Ορμούζ.

Οι ΗΠΑ δεν έχουν αναλάβει καμία δέσμευση για το πώς αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, τα οποία τηρούνται σε διάφορες ξένες τράπεζες, θα επιστραφούν στο Ιράν.

Οι κυρώσεις

Η οικονομία του Ιράν υποφέρει επίσης από μια τεράστια σειρά διεθνών κυρώσεων, οι περισσότερες από τις οποίες επιβάλλονται από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. «Η άρση των κυρώσεων δεν θα συζητηθεί σε αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα», δήλωσε ο Μπαγκάεϊ το Σάββατο, παρόλο που «το αίτημα του Ιράν για άρση όλων των κυρώσεων περιλαμβάνεται ρητά στο κείμενο».

«Οι λεπτομέρειες πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μετά την οριστικοποίηση του μνημονίου», πρόσθεσε, υπονοώντας ότι η αναστολή των κυρώσεων θα συνδεθεί με το πυρηνικό ζήτημα.

Το Ιράν εκτιμά ότι η άρση των κυρώσεων μόνο στις πωλήσεις πετρελαίου θα μπορούσε να αποφέρει έσοδα σχεδόν 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την κυβέρνηση σε διάστημα 60 ημερών, ανέφερε το πρακτορείο ειδήσεων Fars.

Όπως και με τα «παγωμένα» περιουσιακά στοιχεία του Ιράν, οι κυρώσεις που έχουν επιβληθεί σε βάρος του θα αρθούν μόνο όταν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν και λειτουργήσουν ξανά πλήρως, δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος στο CNNi.

Οι βαλλιστικοί πύραυλοι

Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι οι βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς του Ιράν πρέπει να καταστραφούν. Ο Τραμπ δήλωσε ότι «το συμβατικό πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν αναπτύσσεται ραγδαία και δραματικά». Ωστόσο, τελευταία έχει γίνει λιγότερη συζήτηση για το ενδεχόμενο το πυραυλικό οπλοστάσιο να αποτελεί μέρος ευρύτερων διαπραγματεύσεων, παρόλο που το Ισραήλ και τα αραβικά κράτη του Κόλπου το θεωρούν επείγον κίνδυνο.

Το «αγκάθι» του Λιβάνου

Δεν είναι επίσης σαφές πώς ή εάν η σύγκρουση μεταξύ του Ισραήλ και της υποστηριζόμενης από το Ιράν Χεζμπολάχ στον Λίβανο θα αντιμετωπιστεί σε οποιοδήποτε υπόμνημα. Το Tasnim ανέφερε την Κυριακή ότι η διατύπωσή του αναφέρεται στην «κήρυξη του τέλους του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Ο Μπαγκάεϊ δήλωσε παρόμοια τη Δευτέρα: «Η διακοπή του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, θα είναι ένα από τα στοιχεία της πιθανής συμφωνίας».

Ωστόσο, ο Τραμπ δήλωσε στον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου ότι υποστηρίζει την επιθυμία της χώρας να «διατηρήσει την ελευθερία δράσης ενάντια σε απειλές σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου», δήλωσε Ισραηλινός αξιωματούχος στο CNNi.

Σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Τραμπ το βράδυ του Σαββάτου, ο Νετανιάχου «τόνισε ότι το Ισραήλ θα διατηρήσει την ελευθερία δράσης ενάντια σε απειλές σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, και ο πρόεδρος Τραμπ επανέλαβε την υποστήριξή του σε αυτήν την αρχή», δήλωσε ο αξιωματούχος την Κυριακή.

Τελικά, το Ιράν επιμένει ότι είναι έτοιμο για μια «δίκαιη και ισορροπημένη συμφωνία», δήλωσε η ιρανική πηγή στο CNNi την Κυριακή. «Το πιο σημαντικό για εμάς είναι ότι ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει οριστικά σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή».