Κρίση 18 δισ. δολαρίων στα επενδυτικά funds – Πάνω από 455.700 επενδυτές περιμένουν τα χρήματά τους

Σε μία από τις σοβαρότερες αναταράξεις των τελευταίων ετών στην αγορά επενδυτικών κεφαλαίων της Τουρκίας έχει εξελιχθεί η κρίση που ξέσπασε προ ημερών, με 455.758 επενδυτές να έχουν έκθεση σε 131 funds συνολικής αξίας περίπου 18 δισ. δολαρίων.

Οι αρχές της Τουρκίας έχουν θέσει τα funds σε διαδικασία εκκαθάρισης, ενώ πλέον στο επίκεντρο βρίσκονται οι τρόποι με τους οποίους θα ρευστοποιηθούν τα περιουσιακά τους στοιχεία και θα επιστραφούν τα χρήματα στους επενδυτές.

Η κρίση εκδηλώθηκε όταν ορισμένα funds άρχισαν να αντιμετωπίζουν προβλήματα στην κάλυψη αιτημάτων εξαγοράς. Στο επίκεντρο βρέθηκαν μεταξύ άλλων οι Tera Portföy και Pusula Portföy, καθώς funds υπό τη διαχείρισή τους είχαν σημαντικές τοποθετήσεις σε μετοχές χαμηλής εμπορευσιμότητας και περιορισμένης ελεύθερης διασποράς.

Όταν οι επενδυτές άρχισαν να ζητούν μαζικά την επιστροφή των χρημάτων τους, τα funds χρειάστηκε να πουλήσουν περιουσιακά στοιχεία για να εξασφαλίσουν ρευστότητα και η εξέλιξη αυτή δημιούργησε έναν φαύλο κύκλο, όπως επισημαίνεται σε ρεπορτάζ του Bloomberg.

Οι πωλήσεις μετοχών χαμηλής ρευστότητας πίεσαν τις τιμές τους, προκαλώντας νέες απώλειες στα χαρτοφυλάκια των funds και εντείνοντας τις ανησυχίες των επενδυτών και σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, περίπου 600 δισ. τουρκικές λίρες αποσύρθηκαν από επενδυτικά funds από τις 31 Αυγούστου έως τις 23 Σεπτεμβρίου, καθώς οι επενδυτές αναζητούσαν τρόπους να προστατεύσουν τις αποταμιεύσεις τους.

Η κατάσταση επιδεινώθηκε από τις μεγάλες αιτήσεις εξαγοράς. Η Tera Portföy είχε αναφέρει αιτήματα εξαγοράς περίπου 300 δισ. τουρκικών λιρών σε σύντομο χρονικό διάστημα, με το ποσό αυτό να αφορά αιτήματα επενδυτών για εξαγορά μεριδίων και να μην αποτελεί από μόνο του βεβαιωμένη οφειλή της εταιρείας.

Η παρέμβαση των τουρκικών αρχών

Μπροστά στην αναταραχή, η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SPK) διέταξε την εκκαθάριση 131 funds από επτά εταιρείες διαχείρισης, ενώ η κεντρική τράπεζα προχώρησε σε μέτρα για την ενίσχυση της ρευστότητας σε τουρκικές λίρες, καθώς οι αναγκαστικές πωλήσεις είχαν αυξήσει τις πιέσεις στην αγορά.

Η αναταραχή πέρασε και στο τουρκικό χρηματιστήριο, με τον δείκτη BIST 100 να καταγράφει την εβδομάδα που ολοκληρώθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου πτώση 8,18%, στη χειρότερη εβδομαδιαία επίδοσή του από τον Μάρτιο του 2025, σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters.

Όπως επισημαίνει το Bloomberg, οι πιέσεις ήταν ιδιαίτερα έντονες στις μετοχές που είχαν μεγάλη έκθεση στα συγκεκριμένα funds, καθώς η ανάγκη για άμεση ρευστότητα ενίσχυσε τις πωλήσεις.

Η SPK επέλεξε να παρατείνει την περίοδο εκκαθάρισης των funds έως και έξι μήνες, από τρεις που προβλέπονταν αρχικά, υποστηρίζοντας ότι στόχος είναι να αποφευχθούν μαζικές πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων σε ιδιαίτερα χαμηλές τιμές και να δοθεί περισσότερος χρόνος για τη ρευστοποίηση των χαρτοφυλακίων.

Στη διαδικασία εμπλέκονται και οι τράπεζες İşbank και Ziraat Bank, οι οποίες έχουν αναλάβει ρόλο στην εκκαθάριση των funds. Το τελικό ποσό που θα επιστραφεί στους επενδυτές δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί, καθώς θα εξαρτηθεί από τις τιμές στις οποίες θα ρευστοποιηθούν τα περιουσιακά στοιχεία των funds.

Ο ρόλος του οικονομικού περιβάλλοντος

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, τα 131 funds που τέθηκαν σε εκκαθάριση αντιστοιχούν σε 455.758 μοναδικούς επενδυτές, ενώ τα υπό διαχείριση κεφάλαια ανέρχονται συνολικά σε περίπου 18 δισ. δολάρια.

Η μεγάλη συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών στα συγκεκριμένα προϊόντα συνδέεται και με το οικονομικό περιβάλλον της Τουρκίας, αφού με τον πληθωρισμό να παραμένει σε υψηλά επίπεδα, οι επενδυτές είχαν στραφεί σε funds και μετοχές αναζητώντας υψηλότερες αποδόσεις από εκείνες που μπορούσαν να προσφέρουν οι παραδοσιακές αποταμιεύσεις.

Η απότομη έξοδος από τα funds, ανέδειξε τον κίνδυνο που δημιουργείται όταν μεγάλα ποσά συγκεντρώνονται σε περιουσιακά στοιχεία με περιορισμένη ρευστότητα, καθώς όσο αυξάνονταν τα αιτήματα εξαγοράς, τόσο δυσκολότερη γινόταν η γρήγορη πώληση των μετοχών χωρίς σημαντικές απώλειες στις τιμές.

Η ποινική έρευνα

Η υπόθεση έχει πλέον και ποινική διάσταση, με τις τουρκικές αρχές να έχουν προχωρήσει σε συλλήψεις στελεχών που συνδέονται με τις Tera Portföy και Pusula Portföy, ενώ έχουν δεσμευθεί περιουσιακά στοιχεία προσώπων που ερευνώνται στο πλαίσιο της υπόθεσης.

Οι αρχές εξετάζουν μεταξύ άλλων καταγγελίες για χειραγώγηση μετοχών και πρακτικές που έχουν παρομοιαστεί από τις αρχές και τα μέσα ενημέρωσης με σχήματα Ponzi (Ponzi scheme) ενώ σημειώνεται ότι οι σχετικές κατηγορίες αποτελούν αντικείμενο της έρευνας και δεν συνιστούν από μόνες τους δικαστικά διαπιστωμένα γεγονότα.

Στο μεταξύ, ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ βρίσκεται σε συζητήσεις με τις αρμόδιες αρχές για τον τρόπο με τον οποίο θα προχωρήσει η διαδικασία και θα προστατευθούν οι επενδυτές.

Οι συζητήσεις επικεντρώνονται στην εκκαθάριση των χαρτοφυλακίων, στη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων και στην επιστροφή των χρημάτων.

Πού πήγαν τα χρήματα

Ένα ακόμη στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι μέρος των κεφαλαίων που αποσύρθηκαν από τα funds φαίνεται να κατευθύνθηκε στις καταθέσεις σε τουρκικές λίρες. Σύμφωνα με ανάλυση της Goldman Sachs που επικαλείται το Bloomberg, οι καταθέσεις σε λίρες αυξήθηκαν κατά περίπου 12 δισ. δολάρια έως τις 15 Σεπτεμβρίου.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι μέρος των επενδυτών δεν εγκατέλειψε την τουρκική λίρα, αλλά μετακίνησε τις αποταμιεύσεις του από τα επενδυτικά funds προς τραπεζικές καταθέσεις.

Η κρίση βρίσκεται πλέον στο επόμενο στάδιο, με το ενδιαφέρον να στρέφεται στο πόσο γρήγορα θα μπορέσουν να ρευστοποιηθούν τα χαρτοφυλάκια των 131 funds και, κυρίως, πόσα χρήματα θα καταφέρουν τελικά να ανακτήσουν οι 455.758 επενδυτές.