Γιατί το εδαφικό παραμένει το μεγάλο «αγκάθι» μετά από τέσσερα χρόνια πολέμου στην Ουκρανία

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν, ροκανίζει το χρόνο στο πεδίο της μάχης ελπίζοντας ότι θα πετύχει όλους τους στόχους του, την ώρα που ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρίσκεται σε πυρετώδεις διαβουλεύσεις με τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους συμμάχους του προκειμένου να πετύχει την καλύτερη δυνατή συμφωνία.

Ο Ρώσος πρόεδρος δεν έχει κρύψει ότι θέλει να περάσει υπό ρωσικό έλεγχο ολόκληρη η βιομηχανική Ντονμπάς της Ουκρανίας. Οι δυνάμεις της Μόσχας έχουν ήδη καταλάβει το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής Λουχάνσκ στα ανατολικά, αλλά λίγο περισσότερο από το 75% του Ντόνετσκ με τον Ζελένσκι να δηλώνει αντίθετος με αυτή την προοπτική και να κάνει τη δική του αντιπρόταση.

«Δεν μπορούμε απλώς να αποσυρθούμε, είναι εκτός νόμου μας», λέει ο Ουκρανός πρόεδρος. «Δεν είναι μόνο ο νόμος. Άνθρωποι ζουν εκεί, 300.000 άνθρωποι… Δεν μπορούμε να χάσουμε αυτούς τους ανθρώπους», προσθέτει.

Ο Ζελένσκι έχει αντιπροτείνει οι ουκρανικές δυνάμεις να αποσυρθούν από την περιοχή για να δημιουργήσουν μια αποστρατιωτικοποιημένη ή ελεύθερη οικονομική ζώνη που θα αστυνομεύεται από την Ουκρανία, εάν και οι Ρώσοι αποσυρθούν στην ίδια απόσταση.

Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι ο Πούτιν θα συμφωνήσει σε οτιδήποτε από αυτά και δηλώνει ότι οι μάχες θα τερματιστούν αν οι Ουκρανοί δεχθούν να παραδώσουν ολόκληρη την περιοχή.

Σκληραίνει τη στάση του ο Πούτιν

Μάλιστα όλα δείχνουν ότι η ρωσική θέση στις ειρηνευτικές συνομιλίες φαίνεται τώρα να σκληραίνει ακόμα περισσότερο. Στη συνομιλία του με τον Τραμπ τη Δευτέρα (29/12), ο Πούτιν ενημέρωσε τον Αμερικανό ομόλογό του για μια φερόμενη ουκρανική επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στην κατοικία του Βαλντάι στην περιοχή Νόβγκοροντ, σύμφωνα με ανακοίνωση που έδωσε στο ρωσικό κρατικό ραδιόφωνο ο βοηθός του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ.

Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ εξέφρασε επίσης την οργή του για την φερόμενη επίθεση – την οποία ο Ζελένσκι απέρριψε ως «κατασκευασμένη» – λέγοντας ότι «η διαπραγματευτική θέση της Ρωσίας θα αναθεωρηθεί» εν μέσω της συνεχιζόμενης ειρηνευτικής διαδικασίας.

Ορισμένοι παρατηρητές του Κρεμλίνου είναι επιφυλακτικοί σχετικά με την αποδοχή από τον Πούτιν μιας συμφωνίας που θα ξεπερνούσε οποιαδήποτε από τις κόκκινες γραμμές του. Τα περιγράμματα μιας τέτοιας συμφωνίας εξακολουθούν να διαφαίνονται, αλλά η ρωσική πλευρά είναι από καιρό σαφής σχετικά με τα κύρια σημεία τριβής.

Σε μια επίδειξη δύναμης η Μόσχα προχώρησε στην ανάπτυξη του βαλλιστικού πυραυλικού συστήματος μεσαίου βεληνεκούς Oreshnik στη Λευκορωσία. Η ανάπτυξη του Oreshnik έρχεται καθώς οι ειρηνευτικές συνομιλίες υπό την ηγεσία των ΗΠΑ είναι σε κρίσιμη φάση.

Πόσο θα χρειαστεί η Ρωσία για να καταλάβει όλο το Ντονμπάς

Ωστόσο, αναλυτές από το Ινστιτούτο Μελέτης του Πολέμου εκτιμούν ότι θα χρειαστούν οι ρωσικές δυνάμεις μέχρι τον Αύγουστο του 2027 για να κατακτήσουν το υπόλοιπο Ντόνετσκ, εάν καταφέρουν να διατηρήσουν τον τρέχοντα ρυθμό προέλασής τους, κάτι που δεν είναι δεδομένο.

Ο συμβιβασμός του Ζελένσκι θα απαιτούσε επίσης από τα ρωσικά στρατεύματα να εγκαταλείψουν άλλες περιοχές της ουκρανικής επικράτειας όπου διατηρούν περιορισμένη παρουσία, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών Χάρκοβο και Σούμι στα βόρεια, Ντνιπροπετρόφσκ στα ανατολικά και Μικολάιφ στα νότια.

Ενδιαφέρον έχει και η δήλωση του απεσταλμένου του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ δήλωσε πρόσφατα ότι «είναι απολύτως πιθανό να μην υπάρχουν στρατεύματα στο Ντονμπάς, ούτε ρωσικά ούτε ουκρανικά», αν και ήταν ανένδοτος ότι η περιοχή θα αποτελέσει μέρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Γιατί ο Πούτιν θέλει το Ντονμπάς

Πριν από την πρώτη εισβολή της Ρωσίας το 2014, το Ντονμπάς ήταν η οικονομική δύναμη της Ουκρανίας. Η περιφέρεια αυτή φιλοξενούσε τις μεγαλύτερες βιομηχανικές επιχειρήσεις της χώρας, συμπεριλαμβανομένων μεταλλουργικών, ανθρακικών και χημικών εργοστασίων που πραγματοποιούσαν εξαγωγές σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το Κέντρο Οικονομικών και Επιχειρηματικών Ερευνών με έδρα το Λονδίνο εκτιμά ότι η περιοχή του Ντονμπάς αντιπροσώπευε περίπου το 15,7% του ΑΕΠ της Ουκρανίας και το 14,7% του πληθυσμού της πριν από το 2014.

Μετά την εισβολή της Ρωσίας, μεταξύ 2014 και 2021, η Ουκρανία έχασε πάνω από 80 δισεκατομμύρια ευρώ από την κατοχή της περιοχής αυτής από τη Μόσχα, δηλαδή περίπου το 8% του προπολεμικού ΑΕΠ της χώρας κάθε χρόνο.

Οι ΗΠΑ πάλι, που έχουν τον πρώτο λόγο στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, επιδιώκουν τη δημιουργία μιας «ελεύθερης οικονομικής ζώνης».

Ζήτημα «κλειδί» και οι εγγυήσεις ασφαλείας

Το Κίεβο ζήτησε από τους ηγέτες των ΗΠΑ και της Ευρώπης εγγυήσεις ασφαλείας για να διασφαλίσει μια απάντηση τύπου ΝΑΤΟ σε περίπτωση περαιτέρω ρωσικής επίθεσης. Η Ουκρανία επιδιώκει επίσης να διατηρήσει έναν στρατό 800.000 ανδρών.

Παρόλο που οι ΗΠΑ και η Ευρώπη ενδέχεται να υπογράψουν μια συμφωνία για την ασφάλεια, η Ρωσία δεν θα δεχτεί ευρωπαϊκά στρατεύματα στην Ουκρανία.

Οι οικονομικές απώλειες για την Ουκρανία έχουν εκτιμηθεί σε 800 δισεκατομμύρια δολάρια (600 δισεκατομμύρια λίρες), επομένως ένα άλλο βασικό ζήτημα είναι το πόσο θα συνεισφέρει η Ρωσία σε αυτό. Οι ΗΠΑ συζητούν για ένα κοινό επενδυτικό ταμείο με την Ευρώπη, και η Ρωσία διαθέτει περιουσιακά στοιχεία αξίας 210 δισεκατομμυρίων ευρώ (183 δισεκατομμύρια λίρες) στην Ευρώπη που θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν, παρόλο που η Μόσχα μέχρι στιγμής αρνείται να το επιτρέψει.

Η Ρωσία απορρίπτει επίσης την προσπάθεια της Ουκρανίας να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Αυτό μπορεί να μην είναι πολύ μεγάλο σημείο τριβής, καθώς δεν υπάρχει ακόμη πιθανότητα να συμβεί αυτό, αλλά αποτελεί μέρος του συντάγματος της Ουκρανίας, επομένως η επίτευξη συμφωνίας θα είναι δύσκολη.

Η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί επίσης ένα πιθανό σημείο τριβής, ίσως λιγότερο για τη Ρωσία από ό,τι για τις χώρες που βρίσκονται μπροστά από την Ουκρανία στην ουρά για να ενταχθούν στην ΕΕ. Λίγοι πιστεύουν ότι αυτό θα συμβεί πολύ σύντομα.

Τι περιμένουν οι Ουκρανοί το 2026

Οι Ουκρανοί, ωστόσο, παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις για το εδαφικό και τις εγγυήσεις ασφαλείας προετοιμάζονται για ένα δύσκολο χειμώνα.

Σύμφωνα με συνέντευξη που έδωσε στο ουκρανικό μέσο Suspilne στις 27 Δεκεμβρίου, ο επικεφαλής των στρατιωτικών πληροφοριών της Ουκρανίας, Κίριλο Μπουντάνοφ, περιέγραψε τους βασικούς στρατιωτικούς στόχους της Ρωσίας για το 2026, τονίζοντας την πρόθεση του Κρεμλίνου να καταλάβει πλήρως τις περιοχές Ντόνετσκ και Ζαπορίζια.

Μιλώντας στο Suspilne, ο Μπουντάνοφ δήλωσε ότι ο στρατιωτικός σχεδιασμός της Ρωσίας περιλαμβάνει:

• Πλήρη έλεγχο της περιοχής Ντόνετσκ,
• Περαιτέρω προελάσεις στις περιοχές Ζαπορίζια και Χερσώνα,
• Διείσδυση σε τμήματα της περιοχής Ντνιεπροπετρόφσκ,
• Επέκταση των λεγόμενων ουδέτερων ζωνών κατά μήκος των συνόρων με την Ουκρανία.

«Αυτά είναι τα κύρια καθήκοντά τους. Ουσιαστικά, οι στόχοι τους για το 2026 είναι το Ντονμπάς και η Ζαπορίζια», πρόσθεσε ο Μπουντάνοφ.